Erfbelasting slim regelen: wat families winnen met notarieel advies.

Erfbelasting voelt voor veel mensen oneerlijk en ingewikkeld. Toch kan tijdig advies het verschil maken tussen financiële zorgen of juist rust en zekerheid. Bij het notariaat komen verhalen binnen die vaak beginnen bij praktische of emotionele vragen: “Hoe kunnen we in ons huis blijven wonen?” of “Waar moeten we aan denken als we gaan samenwonen?”

Twee casussen laten zien hoe wij cliënten kunnen helpen: één waar besparen bittere noodzaak was en één waar advies juist onverwachte zorgen wegnam.

Casus 1 | Wanneer besparen pure noodzaak is bij erfbelasting en beperkte liquiditeit

Twaalf jaar geleden werden we benaderd door vier zussen, die samen in de ouderlijke boerderij leefden. Het grootste gedeelte van hun vermogen zat in stenen.  Een forse boerderij in agrarisch gebied, maar verder waren er nauwelijks liquide middelen beschikbaar. Toen hun broer overleed, moest er aanzienlijke erfbelasting worden betaald over zijn deel van de boerderij door de vier zussen.

Hierdoor werd snel duidelijk wat het grote probleem was: als één van de zussen zou overlijden, zouden de anderen zussen slechts een vrijstelling van ongeveer €2.500 hebben. De rest zou belast worden tegen 30% en 40%. Met een dergelijke belastingdruk zouden ze gedwongen zijn hun ouderlijk huis te verkopen, waar ze hun hele leven al woonden. Dit zou betekenen dat ze allemaal moeten verhuizen. 

De oplossing: strategische samenlevingscontracten en testamenten

Door samenlevingscontracten in duo’s af te sluiten en elkaar tot enig erfgenaam te benoemen, konden de zussen als duo’s fiscaal als partners worden aangemerkt. Hierdoor kregen ze toegang tot een vrijstelling voor de erfbelasting van ruim €800.000 in plaats van de eerdere vrijstelling van €2.500.

De constructie werkte als volgt: zus 1 en 2 sloten een samenlevingscontract af en benoemden elkaar tot enige erfgenaam. Zus 3 en 4 deden hetzelfde. Wanneer bijvoorbeeld zus 2 zou overlijden, zou zus 1 als fiscaal partner erven met de €800.000 vrijstelling.

Het ging er niet om geld bij de staat weg te houden, uiteindelijk gaat het huis een keer verkocht worden en overlijdt de laatste van de 4 zussen, daardoor zal de erfbelasting alsnog betaald worden. Het ging erom dat zij betaalbaar konden blijven leven in het ouderlijk huis waar ze altijd al hadden gewoond, zonder dat ze daar uit zouden moeten door belastingdruk. 

Zo konden de zussen successievelijk overlijden zonder dat de achterblijvenden in financiële problemen kwamen. Voor hen was dit geen luxe, maar pure noodzaak om hun thuis te behouden.

Casus 2 | Proactief advies voorkomt financiële zorgen

Recent kwam een hele andere situatie bij mij aan tafel ter sprake. Een neef ging bij zijn tante inwonen om mantelzorg te verlenen. De tante had eerder al een testament opgesteld met ons en kwam terug voor advies. De tante had een woning ter waarde van circa één miljoen euro, zonder hypotheek. Zij had de neef in haar testament als enige erfgenaam benoemd.

Net zoals bij de vier zussen zou de neef bij overlijden van zijn tante slechts een vrijstelling van €2.500 hebben gehad over de erfenis. Over het resterende bedrag zou hij erfbelasting moeten betalen tegen 30% en 40%. Dit zou neerkomen op bijna vier ton aan belasting, een fors bedrag.

De oplossing: van samenwonen naar fiscaal partnerschap

De tante en neef kwamen bij mij met praktische vragen: de neef ging zijn huurwoning opzeggen, ze zouden de garage verbouwen zodat hij hier kon gaan wonen. Wat hen nog onduidelijk was, is wie welke kosten zou betalen? Daarvoor kwamen ze voor advies. 

Wat oorspronkelijk een praktische vraag was bleek toch een groter vraagstuk. Beiden hadden nooit aan de erfbelasting gedacht die de neef zou moeten betalen om te kunnen blijven wonen in het huis van de tante. Ze hadden dus nog niet eerder nagedacht over een samenlevingscontract, maar omdat ze samen gingen wonen en er niemand anders partner was van tante, of van de neef, kon ik hen vertellen over de mogelijkheden.

Door een samenlevingscontract af te sluiten, kreeg de neef toegang tot de partnervrijstelling voor de erfbelasting van ruim €800.000. In plaats van bijna vier ton erfbelasting, zou hij slechts een €60.000 hoeven te betalen over het resterende vermogen. Hierdoor kon ik veel van de toekomstige geld zorgen bij de neef weghalen en ruimte creëren voor wat echt belangrijk is: goed kunnen zorgen voor zijn tante in de laatste jaren van haar leven en rust bieden zodra de tijd komt dat ze er niet meer is. 

Goed advies op het juiste moment

Het is één van mijn taken als notaris om steeds weer met oplossingen te komen als we met cliënten aan tafel zitten. Hiermee wil ik altijd kunnen bijdragen of juist hét verschil maken, maar ik weeg mijn keuzes of oplossingen ook altijd af tegen de ethische achtergrond daarvan.

Het is onze plicht om eerlijk te zijn en rechtvaardig te handelen volgens de wet en onze taak. Om mensen de rust en het vertrouwen te bieden die ze juist op dit soort momenten nodig hebben. Het maakt mij daarbij niet uit of degene aan de andere kant van de tafel een grote of een kleine portemonnee heeft. Juist degene met een kleinere portemonnee zijn degene die het meest zijn geholpen bij notarieel advies. Dit is een logische oplossing voor een situatie die ze zelf niet hadden voorzien.

De neef en tante waren open boeken naar elkaar toe. Hij deed al haar financiën, er was geen sprake van beïnvloeding. Het was een warme mantelzorg-situatie waarbij beiden baat hadden bij een fiscaal slimme constructie.

Het mooie van dit verhaal is dat het uiteindelijk draait om het wegnemen van zorgen. Na het overlijden van tante kan de neef rouwen en zaken gaan regelen zonder zich druk te maken over het financiële aspect. En dat terwijl zij hun plannen om samen te gaan wonen allemaal al hadden gemaakt.

Twee kanten van estate planning: noodzaak en vooruitdenken

Deze verhalen laten twee belangrijke aspecten van notarieel erfrecht advies zien:

Noodzakelijke besparing: soms is slimme planning letterlijk noodzakelijk om uw thuis te kunnen behouden. Zoals bij de vier zussen, waar zonder oplossing het ouderlijk huis na het overlijden van de eerste van hen direct al verkocht had moeten worden waardoor de andere drie zussen woonruimte hadden moeten zoeken.

Proactief advies: andere keren kan advies zorgen voor families voorkomen, waar ze zelf niet eens aan hadden gedacht. Door tijdig contact op te nemen bij grote levensbeslissingen, zoals samenwonen of mantelzorg, kunnen onverwachte financiële verrassingen worden weggenomen.

Voor wie is dit relevant?

We zijn er niet alleen voor mensen met buitengewoon grote vermogens, juist ook ‘gewone’ families of personen, met normale huizen en gebruikelijke vermogens, hebben veel baat bij goed advies. In absolute cijfers gaat het vaak om kleinere bedragen, maar relatief gezien voelt deze besparing vaak het grootst. 

Beide verhalen gaan over mensen met een normaal vermogen. De vier zussen hadden alleen hun ouderlijk huis. De tante had weliswaar een woning van een miljoen, maar dat was gewoon een normale dame die het geluk had dat haar huis flink in waarde was gestegen.

De belangrijkste boodschap: neem contact op

Als er grote belangrijke ontwikkelingen in uw leven zijn, financieel of emotioneel, en u weet eigenlijk niet goed raad, bel ons gewoon op. Dat betekent niet dat u meteen met de kosten te maken krijgt. We luisteren naar uw situatie en kunnen vaak al snel aangeven of er notarieel iets geregeld moet worden.

Misschien hoeft er niets geregeld te worden. Dan hebben mensen in ieder geval de zekerheid dat ze niets zijn vergeten. Als er wél iets nodig blijkt kan ik mensen echt helpen met advies waar ze zelf nooit aan gedacht zouden hebben.

Deze verhalen tonen aan dat notarieel advies niet alleen voor de meest vermogenden is. Het gaat om het geven van rust en zekerheid aan iedere familie, bij grote beslissingen in het leven. Soms door noodzakelijke problemen op te lossen, soms door onverwachte zorgen weg te nemen.

Staat u voor een grote levensbeslissing of verandering? Neem gerust contact met ons op. Ook als u niet zeker weet of er notarieel iets geregeld moet worden. Vaak kunnen we u al snel rust en duidelijkheid geven.